Van ‘scheiding’ naar ‘botsing’ der machten

case-law-677940_960_720

Scheiding der machten is een oud principe. In zijn De l’esprit des lois (1748) stelt Montesquieu dat er een evenwicht moet zijn tussen de drie staatsmachten. Zo wil hij machtsmisbruik tegengaan. ‘Il faut que, par la disposition des choses, le pouvoir arrête le pouvoir’. Hendrik Vuye en Veerle Wouters pleiten in de visumrel-zaak voor een oplossing binnen de rechtsstaat. “Politici, breng inhoud. Rechters, blijf bij uw leest.”

Lange tijd heeft dit ook behoorlijk gewerkt. Tot er een overlapping is gekomen in de taken. Typevoorbeeld is de toegang tot het grondgebied. Lange tijd is dit het monopolie van de uitvoerende macht, gecontroleerd door het Parlement. Tot men, onder druk van het Europees Mensenrechtenhof, dit vastlegt in rechtsregels. Plots behoort de toegang tot het grondgebied niet langer tot de soevereiniteit van de Staat, maar wordt het een juridische procedure. Rechters betreden hier de paden van de politiek.

De overlap gebeurt ook in omgekeerde richting. Minister van Justitie Koen Geens (CD&V) stelt in de Kamer vragen bij de opschorting van een straf in een verkrachtingszaak. De magistratuur staat meteen op haar achterste poten. N-VA gaat nu een stap verder: rechters zijn wereldvreemd.

Zijn er wereldvreemde rechters? Waarschijnlijk wel, zoals er wereldvreemde professoren, journalisten, geneesheren, … bestaan. Niet meer, niet minder. Zijn alle rechters wereldvreemd? Dat zeker niet. Maar een flyertje over wereldvreemde rechters, dat tweet zo makkelijk.

We moeten tegelijk af van het rechterlijk activisme en van politici die vonnissen het adjectief ‘krankzinnig’ meegeven. Politici, breng inhoud. Rechters, blijf bij uw leest

Emeritus voorzitter van het Grondwettelijk Hof Marc Bossuyt heeft het nauwkeuriger over rechterlijk activisme. Dit zijn rechters die een (al te) ruime interpretatie geven aan hun rechtsmacht. De beslissing van de Raad voor Vreemdelingenbetwistingen in de zaak over het visum aangevraagd door een Syrisch gezin getuigt hiervan. De rechter past hier het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) toe, terwijl dit niet van toepassing is. Het EVRM geldt niet in Syrië of Libanon. Het is een instrument van de Europese publieke orde, niet van de wereldorde.

In plaats van machten die elkaar in evenwicht houden, zijn we aanbeland bij botsende machten. De Hoge Raad voor de Justitie waarschuwt om niet de weg van Turkije op te gaan. In alle ernst, dit is toch niet het geval? En als de grootste partij van dit land stelt dat alle rechters wereldvreemd zijn, dan gelooft ze dat zelf toch niet?

Rechtscolleges en politiek kunnen maar behoorlijk functioneren als ze geloofwaardig zijn. Dit is net het probleem. Rechterlijk activisme leidt tot uitspraken die polariseren, die chaos toevoegen aan de chaos. Stellen dat alle rechters wereldvreemd zijn leidt dan weer tot burgers die niet meer geloven in de rechtsstaat. Als burgers geen vertrouwen hebben in de rechtsstaat, dan verdwijnt deze als sneeuw voor de zon. Verlies je als burger een rechtsgeding, dan denk je nu toch meteen: de rechter is wereldvreemd.

Wij pleiten voor een oplossing binnen de rechtsstaat. Mensenrechten zijn belangrijk. Maar beseft men dit nog? Niet echt, als een politieke partij openlijk pleit voor het beperken van de vrije mening. De botsing der machten is een gesel voor de rechtsstaat. We moeten tegelijk af van het rechterlijk activisme en van politici die vonnissen het adjectief ‘krankzinnig’ meegeven. Politici, breng inhoud. Rechters, blijf bij uw leest. Kreten en ballonnetjes, het zijn kenmerken van de flyer-democratie. Inhoud, dat is wat de rechtsstaat nodig heeft.

Dit opiniestuk verscheen in De Morgen van 11 december 2016.